In Berkane ontmoet ik in de bus Said. Hij komt uit de Randstad en ik schat hem rond de zestig. Berkane doet met haar rode huizen en vele ooievaarsnesten wat denken aan Marrakech, en hoewel het centrum compact om één centrale boulevard ligt, is het in feite een behoorlijk grote plaats. Toch loopt het er minder storm dan bijvoorbeeld in AlHoceima en Nador, en dan in sommige kleinere plaatsen waar soms het halve dorp leek te zijn uitgelopen om ons te zien. Zo nu en dan lopen er een paar Nederlanders de bus in. Zij zijn gelukkig wel enthousiast. De meesten zijn net als Said wat oudere heren, die rustig rondkijken en nog even een praatje komen maken.

Ik vraag Said wat hij van de tentoonstelling vond. Hij kan geen onderdeel noemen dat hij het mooiste vond, maar het geheel is hem goed bevallen. Hij ziet het project bovenal als een stukje erkenning voor de eerste generatie die naar Nederland is gekomen, en voor wat zij hebben meegemaakt. Het is altijd leuk om dat uit de mond van een bezoeker te horen, temeer omdat het een van de dingen is die we zelf zeggen als mensen ons naar de bedoeling van RifTour vragen. Dat geldt ook voor zijn tweede opmerking: hij hoopt dat de tentoonstelling ook kan bijdragen aan wat hij ‘een stukje communicatie tussen twee culturen’ noemt. Over elkaar leren betekent elkaar beter leren kennen, en dat kan volgnes hem zorgen dat in Nederland niet altijd alleen de negatieve kanten van migratie worden belicht.

Hoewel zijn uitspraak en grammatica gebrekkig zijn, hoor ik aan zijn taalgebruik meteen dat hij niet voldoet aan het stereotype beeld van de analfabete gastarbeider. Al snel vertelt hij ook zelf dat hij in Marokko heeft gestudeerd voordat hij naar Europa kwam. Hij spreekt Marokkaans Arabisch, Berber, Frans, en een beetje Italiaans, Spaans en Duits. Achteraf heeft hij er spijt van dat hij nooit Nederlandse les heeft genomen en in Nederland niet heeft doorgeleerd. Maar ja, destijds was het devies: je komt om te werken. Toch, zo besluit hij, is hij tevreden. ‘Ik klaag niet, het is goed zo. Dit is mijn lot.’